Decennialang is het majestueuze monument Kasteel de Haar een zorgenkind geweest. Door het ontbreken van voldoende vaste grondslag voor de funderingen zijn vanaf midden jaren negentig in de muren grote zettingsverschillen ontstaan. Vermoedelijk hebben hierbij verschillende factoren een rol gespeeld.

Het kan zijn dat de middeleeuwse fundamenten uiteindelijk toch niet berekend zijn geweest op de enorme opbouw van Cuypers’ kasteelontwerp. De samenstelling van de bodem met klei en zandplaten en het dalen van de grondwaterstand zouden ook een aandeel in het geheel kunnen hebben gehad. Om het kasteel, maar ook park en tuinen en bijgebouwen in goede conditie te houden, is een omvangrijk restauratietraject ingezet.

Restauratie kasteel en bijgebouwen (2001-2011)

In september 2001 is er begonnen met de restauratie van de kapel. In de periode 2002 tot en met 2004 volgden in verschillende fasen de bruggen, poorten en kademuren, de tuinornamenten en het casco van het stallencomplex aan het Stalplein. In 2006 is begonnen aan het eerste deel van het kasteel zelf, waarbij de fundamenten van de scheefgezakte Riddertoren werden aangepakt. Van 2006 tot en met 2009 is de buitenschil van het kasteel fasegewijs gerestaureerd. Ondertussen bleek dat niet alleen de Riddertoren nieuwe fundamenten nodig had, maar dat het gehele kasteel en een deel van het Châtelet ook een nieuwe fundering moest krijgen.

Hier is in 2008 mee gestart, eind 2009 waren er bijna 500 palen de grond ingeboord waarmee de fundering van het kasteel voltooid was. In 2010 is het interieur van het kasteel gerestaureerd, waarbij de nadruk lag op het herstel in het souterrain en op de Beletage (de voor publiek toegankelijke ruimtes). Uitgangspunt bij de restauratie was om het huidige beeld van ‘het honderd jaar oude riante buitenhuis’ zoveel mogelijk te bewaren. Begin 2011 is de restauratie voltooid.

Restauratie Châtelet (2013-2014)

Van 2001 tot en met 2011 zijn alle gebouwen behorend tot de buitenplaats Kasteel de Haar gerestaureerd. De restauratie was ‘klaar’, omdat het geld schoon op was. Maar het Châtelet was nog altijd niet gerestaureerd. Met de nieuwe kanjersubsidie en de door de Provincie Utrecht beschikbaar gestelde subsidie Erfgoedparels, kon Kasteel de Haar dit laatste onderdeel van de restauratie uitvoeren.

Het Châtelet, letterlijk ‘klein kasteel’, ligt direct naast het kasteel. Door middel van een smalle loopbrug zijn de beide gebouwen met elkaar verbonden. Het Châtelet is ontworpen als poortgebouw, waar alle techniek in het kasteel bediend werd. De stoomverwarming, de wateraanvoer, de elektra, alles werd vanuit de kelders van dit gebouw geregeld. Op de verdiepingen daarboven werden extra gastenverblijven gecreëerd en ook de rentmeester kreeg in dit gebouw zijn vertrekken.

Tegenwoordig zijn in het Châtelet onder andere de privéverblijven van de familie Van Zuylen van Nijevelt van De Haar gevestigd. De baronale familie, die nog altijd 1 maand per jaar in het kasteel mag wonen, verblijft hier nog regelmatig. Ook nu nog zijn de technische installaties en kantoren van het kasteel ondergebracht in het Châtelet.

De restauratie van het exterieur van het Châtelet kostte ongeveer 3 miljoen euro, waarvan 70% mogelijk is gemaakt door de Rijksdienst Cultureel Erfgoed. Het overige bedrag komt van de Provincie Utrecht uit de subsidie Erfgoedparels en een eigen bijdrage van Stichting Kasteel de Haar.

Park (2006-2015)

Ook voor het park en de tuinen van De Haar is een Masterplan gemaakt om alles weer in oude glorie te herstellen. In 2006 zijn de paden in het park en het groene gedeelte van het stalplein helemaal opgeknapt. Maar ook is in nieuwe bebording voorzien zodat ook de prachtige plekjes wat dieper in het park goed te vinden zijn. In 2008 zijn de Rozentuin en Buxusparterre gerestaureerd. Beide tuinen zijn naar oorspronkelijk ontwerp uit 1896 terug gebracht.

In 2009 is het gebied 'Limburg', helemaal achterin het park, opgeknapt en in 2010 zijn de entree en het hertenkamp opnieuw aangelegd. Begin 2011 is de Romeinse tuin gerestaureerd. In 2015 werden het Grote Cour en de Kippentuin gerestaureerd. In 2016 zijn de laatste stijltuinen rond het kasteel opnieuw aangelegd: het Kleine Cour en het kerkeiland. De restauratie van het park is daarmee nog niet voltooid, op termijn is het de bedoeling dat ook onderdelen van het Engelse landschapspark nog worden gerestaureerd.

Kosten

De totale restauratie van het kasteel en de bijgebouwen heeft ruim 30 miljoen euro gekost, waarvan 70% is betaald uit Rijkssubsidie (mogelijk gemaakt door het ministerie van Onderwijs, Cultuur en Wetenschap) en 30% uit eigen middelen. De parkrestauratie is begroot op 5,5 miljoen euro. Omdat voor deze restauratie geen Rijkssubsidieregeling bestaat, heeft de Stichting naar andere middelen gezocht. Hierbij heeft het VSB Fonds besloten een bedrag te doneren van 25% van de kosten, de Stichting betaalt zelf 36% en per parkdeel wordt gezocht naar overige fondsen. Zo hebben voor verschillende parkdelen het SNS Reaalfonds, Provincie Utrecht, K.F.Heinfonds, Gemeente Utrecht en Pr. Bernhard Cultuurfonds een aandeel geleverd.

Wensen

De restauratie is ‘klaar’, omdat het geld schoon op is. Maar we hebben nog best wat wensen. Zo zijn we, door de onverwachte kosten van de  fundering, niet meer toegekomen aan de restauratie van het de bovenste verdiepingen van het kasteel. Ook in het park hebben wij ons bij de restauratie moeten beperken tot de meest urgente onderdelen. De Stichting blijft zoeken naar middelen om deze laatste puntjes op de i te zetten. In ieder geval zijn we er in geslaagd om dit prachtige ensemble voor de volgende generaties te behouden.